Di tích lịch sử Đồi A1, một trong những điểm nổi bật thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ, luôn là biểu tượng hào hùng về tinh thần chiến đấu quả cảm của Quân và dân Việt Nam. Nằm ở vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, Đồi A1 được ví như “cuống họng” bảo vệ phân khu trung tâm, trực tiếp che chắn hầm chỉ huy của tướng Đờ Cát.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, cứ điểm A1 được quân Pháp xây dựng thành một hệ thống phòng thủ kiên cố với nhiều hàng rào dây thép gai và binh lực, hỏa lực mạnh mẽ. Trận đánh diễn ra trên đồi A1 kéo dài 39 ngày đêm (từ 30/3 đến 7/5/1954), là một trong những trận chiến ác liệt nhất, dai dẳng nhất và gây nhiều thương vong nhất, với hơn 2500 cán bộ, chiến sĩ Việt Nam đã anh dũng hy sinh để góp phần làm nên chiến thắng lịch sử ngày 7/5/1954.

Trước khi được Quân đội Nhân dân Việt Nam đặt tên là A1, ngọn đồi đã trải qua nhiều tên gọi gắn với từng thời kỳ. Thời kỳ xung đột giữa các chúa đất, được gọi là đồi Lạng Chượng, gắn liền với câu chuyện buồn về nàng Ho Quảng và chàng Lạng Chượng. Khi Pháp chiếm Điện Biên Phủ vào các năm 1890 và 1945, họ xây dựng đồn trú và gọi là đồi Đồn Tây, đến năm 1953, đồi được đặt tên là Eliane 2, theo tên một người đẹp nước Pháp, nhằm khích lệ binh lính phải bảo vệ cứ điểm này như bảo vệ “người đẹp của họ”.

Ngày nay, dấu tích chiến tranh vẫn hiện diện rõ trên đỉnh Đồi A1: căn hầm cố thủ kiên cố (từng là hầm rượu vang của tòa Công sứ Pháp trước năm 1945 hoặc hầm Bưu điện của Pháp, sau đó được quân Pháp gia cố chia thành hai ngăn, trong đó một ngăn là nơi làm việc của bộ phận thông tin điện đài), cùng hố bộc phá khổng lồ được tạo ra bởi 960kg thuốc nổ của quân ta vào ngày 6/5/1954 - cú đánh mở toang hệ thống phòng ngự của địch, tạo đà cho tổng công kích.

Không chỉ là chứng tích lịch sử, Đồi A1 còn mang đến những trải nghiệm gắn với đời sống chiến trường: du khách có thể thử nấu cơm chiến sĩ bằng bếp Hoàng Cầm, đẩy xe đạp thồ chở nhu yếu phẩm hay lắng nghe những câu chuyện xúc động về Chiến dịch Điện Biên Phủ và người lính năm xưa. Những hoạt động chân thực này giúp thế hệ hôm nay cảm nhận sâu sắc hơn sự thiếu thốn, gian khổ và hy sinh để giành độc lập, tự do cho Tổ quốc.

Đồi A1 vì thế trở thành địa điểm không thể bỏ qua khi du khách đặt chân tới Điện Biên - không chỉ để xem, mà để cảm, để hiểu và để tri ân.