Đèo Pha Đin có chiều dài khoảng 32km, nối liền hai tỉnh Điện Biên và Sơn La, với điểm cao nhất đạt 1.648m so với mực nước biển. Tên gọi Pha Đin bắt nguồn từ tiếng Thái là “Phạ Đin”, trong đó “Phạ” nghĩa là trời, “Đin” nghĩa là đất, hàm ý nơi tiếp giáp giữa trời và đất. Với vị trí đặc biệt và địa hình hiểm trở, đèo Pha Đin được mệnh danh là một trong “Tứ đại đỉnh đèo Tây Bắc” nổi tiếng.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, đèo Pha Đin nằm trên tuyến huyết mạch tiếp vận vũ khí, đạn dược và lương thực cho chiến dịch, với hàng nghìn lượt gánh gồng, tải đạn, chở gạo qua đây mỗi ngày. Đây cũng là tuyến đường hành quân của các lực lượng bộ binh, pháo binh tiến vào mặt trận Điện Biên Phủ. Con đèo dài hàng chục kilômét, lên xuống, uốn lượn, thường xuyên bị máy bay Pháp rình mò, bắn phá, khiến nhiều xe ô tô, xe tải, xe chở gạo bị thiêu rụi sau các trận bom. Đèo Pha Đin chính là điểm khởi đầu gian nan nhất của hành trình kéo pháo bằng sức người của những chiến sĩ Điện Biên năm xưa, từ đây vượt qua nhiều đèo cao, dốc lớn, vực sâu, núi cao, đưa pháo đến vị trí chiến đấu, nơi những viên đạn pháo rời nòng súng, hướng tới các cứ điểm Him Lam, Độc Lập, Bản Kéo… Với những giá trị lịch sử đặc biệt gắn liền với tinh thần quả cảm, ý chí quyết chiến, quyết thắng của quân và dân ta, đèo Pha Đin đã được xếp hạng là Di tích lịch sử quốc gia.

Ngày nay, đèo Pha Đin đã được cải tạo, hạ độ dốc và mở rộng mặt đường, tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu thông nhưng vẫn giữ được vẻ đẹp hùng vĩ vốn có. Những cung đường uốn lượn giữa núi rừng đại ngàn, biển mây bồng bềnh và khí hậu trong lành tạo nên sức hút đặc biệt đối với du khách. Trên cung đèo đã hình thành các điểm tham quan, trải nghiệm như Pha Đin Pass, Pha Đin Top, nơi du khách có thể dừng chân ngắm cảnh, tìm hiểu lịch sử và lưu lại những khoảnh khắc đáng nhớ. Đèo Pha Đin không chỉ là tuyến giao thông quan trọng mà còn là biểu tượng lịch sử, văn hóa và du lịch tiêu biểu của vùng Tây Bắc.